Dünya Çocuk Hakları Günü

Ayça ALIŞKAN

20 Kasım 1989 tarihinde, günümüzde de Dünya Çocuk Hakları Günü olarak bilinen, çocukları korumak ve onların yaşam koşullarını iyileştirmek için Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından ‘Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’ imzalanmıştır. Çocuk hakları kavramı, bir toplumun sağlıklı yapısında oldukça önemlidir. Dünya üzerindeki bütün çocukların doğuştan sahip olduğu; eğitim, sağlık, yaşama, barınma; fiziksel, psikolojik veya cinsel sömürüye/istismara karşı korunma gibi haklarının hepsini içeren evrensel bir kavramdır. Her ne kadar bu kavram yasalarla güvence altına alınmış olsa da çocukların da bu konuda yeterli bilgilerinin olmadığı bilinmektedir.

ÇOCUKLARIN KENDİ HAKLARINI BİLMESİ

Çocukların kendi hakları konusunda ne derece bilgili olduklarını saptamak amacıyla çeşitli araştırmalar geliştirilmiştir. Bir araştırma sonucunda çocukların%53,3’ünün erkek, %43,3’ünün 10-11 yaşlarında olduğu, %66,7 ’sinin altıncı sınıfa devam ettiği belirlenmiştir. Araştırmaya katılan çocukların yarısı 18 yaşın üzerini yetişkin olarak ifade ederken, %33,3’ü oyun ve eğitimi kendilerine yönelik haklar olarak belirtmişlerdir. Çocukların%46, 6’sı kendilerini korumak görevini anne-babasına atfederken, %26, 6’sı devlete atfetmiştir. Çocukların%20’si nüfuz cüzdanı olmadığında kişiliksiz kalacaklarını belirtmiştir. % 56,6 oranında çocuk bedenlerinin kendilerine özel olduğunu, % 10’u tüm çocukların beslenmesi gerektiğini, % 36, 6’sı engelli çocuklara, % 30’u yoksul çocuklara yardım edilmesi gerektiğini, % 56, 6’sı düşüncelerini açıklayamazsa kendilerini kötü hissedeceklerini ifade etmiştir. Çocukların kendi hakları konusunda bilgilendirilmesinin yanında ebeveynlerinin de ne kadar bilgi sahibi olduğu konusu da önemlidir.

EBEVEYNLERİN ÇOCUK HAKLARINA YÖNELİK ALGILARI

Ebeveynlerin çocuk haklarına ilişkin metaforik algılarını öğrenmek amacıyla Doç. Dr Nuray KURTDEDE FİDAN ve Ayşe Özaydın tarafından bir araştırma yürütülmüştür. Bu araştırmanın amacı, ilkokul öğrencilerinin ebeveynlerinin “Çocuk Hakları” kavramına ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla belirlemektir. Sonuç olarak çocuk haklarının ebeveynler tarafından korunması, taviz verilmemesi gereken, önemli ve gerekli bir olgu olarak algılandığı görülmüştür. Araştırma bulgularından elde edilen bilgilerle şu öneriler getirilebilir:

• Çocuk hakları denildiğinde ebeveynlerin büyük çoğunluğunun yaşama hakkına değindiği ancak eğlenme ve dinlenme hakkına yer vermedikleri belirlenmiştir. Bu bağlamda ebeveynlerin çocuk haklarından dinlenme ve eğlenme hakkına ilişkin görüşlerini almaya yönelik ya da yaşama hakkına ilişkin algılarını daha detaylı olarak ortaya çıkarmaya yönelik başka çalışmalar yapılabilir.

 • Ebeveynlerin genel olarak çocuk hakları konusunda bilgileri vardır ancak katılım hakkı diğer haklara nazaran arka planda kalabilmektedir. Bu anlamda katılım hakkı gibi önemli bir hakkın sözde kalmaması için farkındalık oluşturulmasının, okul ebeveyn işbirliği içerisinde ebeveynlere bilgilendirici eğitimler verilmesinin ve bu konuyla ilgili daha fazla akademik çalışmalar yapılmasının yararlı olacağı söylenebilir. 

• Ebeveynlerin korunma hakkı denilince daha çok şiddet, istismar gibi fiziki ve psikolojik zararlardan korumayı hedefleyen hakları algıladıkları görülmüştür. Oysaki siber zorbalık da günümüzün önemli sorunlarından biridir ve çocukların bu tür istismarlardan korunması gerekir. Dolayısıyla ebeveynlerin bu yöndeki farkındalıklarını ve algılarını belirleyen çalışmalar yapılabilir.

 • Gelişme hakkı içerisinde yer alan engelliler için özel bakım hakkı alt kategorisine ilişkin ebeveynler tarafından yalnızca bir metafor geliştirilmiştir. Bu anlamda ebeveynlerin çoğunluğunun bu hakkın varlığına yönelik bilgilendirilmeye ihtiyacı olduğu söylenebilir. Rehberlik araştırma merkezleri ve okulların işbirliğiyle bu konuya yönelik ebeveynlere bilgilendirici eğitimler verilebilir ya da bu konuya yönelik duyarlılığı artırıcı projeler ve etkinlikler düzenlenebilir.

ÇOCUK HAKLARI SÖZLEŞMESİ

Çocuk Hakları Sözleşmesi maddelerinden bahsetmek gerekirse 1. Madde şu şekildedir: Her birey on sekiz yaşına kadar çocuk olarak kabul edilir. Her çocuk vazgeçilmez haklara sahiptir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin de altına imza attığı Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne göre her birey 18 yaşına kadar çocuktur. Bunun çiğnenmesini mazur gösterecek herhangi bir açıklamanın geçerliliği de yoktur!

Ayrıca sözleşmede yer alan temel çocuk hakları genel başlıklarla şu şekilde sıralanabilir: Yaşama ve gelişme hakkı; Bir isme ve vatandaşlığa sahip olma ve bunu koruma hakkı; Sağlık hizmetlerine erişim hakkı; Eğitime erişim hakkı; İnsana yakışır bir yaşam standardına erişim hakkı; İstismar ve ihmalden korunma hakkı; Ekonomik sömürüden korunma hakkı; Uyuşturucu bağımlılığından korunma hakkı; Eğlence, dinlenme ve kültürel etkinlikler için zamana sahip olma hakkı; Düşünce özgürlüğü hakkı; İfade özgürlüğü hakkı; Çocukların kendileriyle ilgili konularda görüşlerini dile getirme hakkı; Dernek kurma özgürlükleri hakkı; Özel gereksinimleri olan çocukların hakları; Engelli çocukların hakları. 

FARKINDALIK

Çocuk hakları günü, tüm dünyada önemle üzerinde durulması gereken bir gündür. Bunun yanında geleceğin kurucuları olan çocukların haklarını, en iyi şekilde onların öncüleri olarak bulunan bizler çok iyi bilmeliyiz ki sağlıklı bir toplum yetiştirerek gelişime katkı sağlamalıyız. Çocuklara fiziksel, psikolojik ve cinsel istismarın oldukça çoğaldığı bu dünyada özellikle de ülkemizde, çocukların bu haklarını iyi bilmelerine ve özgürce yaşamalarına destek olmalıyız. Birçok çocuk haklarından habersiz bir şekilde eğitim göremiyor, her türlü istismara maruz kalıyor ve oyun, eğlence, sevilme hakları ellerinden alınıyor. Bu çocukların haklarına sahip olması için elimizden geleni bizler de yapmalıyız. Sevgi evleriyle gerçekleştirilen projelerle, sivil toplum kuruluşlarının projelerine katılarak dezavantajlı çocukları topluma kazandırmaya bir katkıda bulunabiliriz.

KAYNAKÇA

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/910489

http://uclgmewa.org/uploads/file/7ec3cc30c92e407cb6e57fb4af2e9fe9/CocukHaklariSozlesmesi_Unicef.pdf

https://www.istanbulgonulluleri.org

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir